Inność, samotność, szaleństwo...
Obrazy "gorszej" kobiety w tekstach kultury
Wrocław, 5-7 listopada 2007 r.

W listopadzie 2007 roku doktorantki z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego zorganizowały w ramach promocji Studium Doktoranckiego na Wydziale Filologicznym konferencję naukową zatytułowaną Inność, samotność, szaleństwo... Obrazy "gorszej" kobiety w tekstach kultury.

Zaproszono wówczas do współpracy doktorantów z Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Opolskiego. Konferencja cieszyła się jednak większym zainteresowaniem; zgłoszenia przysłali naukowcy z Uniwersytetu Gdańskiego, Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Refleksja nad szeroko rozumianymi i najczęściej społecznie kreowanymi obrazami "gorszych" kobiet (w wyraźnym cudzysłowie) okazała się domeną nie tylko filologów polskich i obcych, ale także prawników i filozofów.

Sympozjum miało na celu stworzenie młodym naukowcom możliwości wymiany poglądów oraz spostrzeżeń dotyczących obecności w literaturze, malarstwie, jak również w innych obszarach kultury obrazów kobiet, które wymykają się kulturowym i społecznym schematom. Celowo ogólnie sformułowany temat pozostawiał szerokie pole do interpretacji.

Patronat medialny nad sesją objęła Rita Baum reprezentowana w trakcie konferencji przez Agnieszkę Kłos, która przygotowała slajdshow Ubywanie.

Pokłosiem listopadowego spotkania jest zbiorowy tom pokonferencyjny zatytułowany "Gorsza" kobieta. Dyskursy inności, samotności, szaleństwa, pod redakcją Darii Adamowicz, Yulii Anisimovets, Olgi Taranek, Wrocław 2008. Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa SUTORIS.

Na okładce książki, typograficznie przygotowanej przez Bartka Sutora, wykorzystano obraz Richarda Gilla – dzięki uprzejmości i za pozwoleniem Malarza.

Dokumentację fotograficzną oraz plakat promujący sympozjum przygotowała Anna Zawiślak.

Pomysł na zorganizowanie konferencji, a następnie na prezentację powstałych tekstów w postaci tomu pokonferencyjnego, zrodził się przede wszystkim z potrzeby włączenia się do dyskusji dotyczącej statusu, tożsamości i kondycji kobiety od starożytności aż po współczesność oraz z chęci umożliwienia wypowiedzenia się w tej kwestii młodym filolożkom i filologom.

Artykuły składające się na tom "Gorsza" kobieta. Dyskursy inności, samotności, szaleństwa związane są z wieloma dyscyplinami nauk humanistycznych: od filologii począwszy, a na filozofii i prawie skończywszy. Pokazują one – jak sądzimy – że wzbudzająca co najmniej niepokój i niezrozumienie, jeśli nie społeczny opór, interpretacyjna (bo przecież nie naukowa!) kategoria gorszości pozwala umieścić dyskurs(y) kobiecości w wieloaspektowej i syntetycznej perspektywie, a nie tylko w feministycznie zorientowanych badaniach literaturoznawczych. Teksty wystąpień uczestników konferencji zdają się pokazywać, że stereotypowo pojmowana gorszość, śmiało wzięta w cudzysłów, jest przede wszystkim konstruktem społeczno-kulturowym, ale jako taka nie powinna być lekceważona. Dlatego zaledwie zaproponowałyśmy rozpatrzenie interdyscyplinarnych konterfektów kobiecości w dyskursywnie pojmowanych kategoriach inności, samotności, szaleństwa... "Na imię mi Legion, bo nas jest wielu" – można by sparafrazować Rolanda Barthesa piszącego swego czasu o wieloznaczności pojęcia tekstu we współczesnej humanistyce, a nawiązującego do biblijnych słów człowieka opętanego przez demony. Nas jest wiele! Akademicko zorientowany dyskurs feministyczny jest przecież wieloraki, a "gorsza" kobieta staje się tylko jego wytworem. Zdajemy sobie sprawę, że książka nie wyczerpuje tematu; jest natomiast – o czym jesteśmy głęboko przekonane – ważnym głosem doktorantek i doktorantów w trwającej od dawna debacie.

Pragniemy podziękować uczestnikom konferencji za ich przemyślenia oraz uwagi, recenzentom, prof. dr hab. Dorocie Heck i prof. dr. hab. Wojciechowi Solińskiemu – za cenne, często krytyczne wskazówki merytoryczne i redakcyjne, dr Gabrieli Dragun, a także pracownikom Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, za pomoc w realizacji i wsparcie naszej doktoranckiej inicjatywy, Annie Zawiślak za dokumentację w postaci zdjęć i nagrań.

Osobne podziękowania składamy opiekunowi naukowemu konferencji, prof. dr. hab. Marianowi Urselowi, bez którego pomocy, wsparcia i życzliwości publikacja ta nigdy nie doczekałaby się druku. Nie bez ironii przecież pisał prof. Soliński w recenzji wydawniczej o naszej "Gorszej" kobiecie: "Panowie, dziewczyna z tego portretu różni się znacznie od tej z lirycznego konterfektu [...] Jeremiego Przybory: jest w rzeczy samej nienudna, ale raczej trudna!".

Daria Adamowicz
Yulia Anisimovets
Olga Taranek

Zobacz tekst elektroniczny tomu pokonferencyjnego (format PDF, 2,5 MB).

Galeria fotografii z konferencji:

Gorsza kobieta